Xem chi tiết bài viết - Xã Cửa Tùng - Quảng Trị

Không ồn ào, không biểu ngữ rình rang, những thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng ở xã Cửa Tùng (Quảng Trị) vẫn ngày ngày đến từng nhà dân, cầm tay chỉ việc để người dân, từ ngư dân đến các cụ cao tuổi, tự tin cài VNeID, nộp hồ sơ trực tuyến, thanh toán không tiền mặt. Họ được bà con gọi bằng cái tên giản dị: "cánh tay nối dài" của chuyển đổi số.

Chiều buông trên những xóm làng ven biển. Khi những chuyến thuyền cuối ngày lần lượt cập bến, nhà văn hóa thôn lại sáng đèn. Trong ánh sáng dịu của buổi tối, một thanh niên kiên nhẫn hướng dẫn người phụ nữ lớn tuổi thao tác trên chiếc điện thoại đã cũ: mở ứng dụng, quét mã QR trên căn cước công dân, nhập mã xác thực… Từng bước được thực hiện chậm rãi, cẩn thận. Chỉ ít phút sau, tài khoản định danh điện tử của bà được kích hoạt thành công. Người phụ nữ nở nụ cười rạng rỡ, niềm vui giản dị nhưng đầy ý nghĩa, như vừa hoàn thành một việc tưởng chừng rất khó. Với nhiều người dân vùng biển, đó không chỉ là việc kích hoạt một tài khoản điện tử. Đó còn là lần đầu tiên họ có thể tự mình tiếp cận một tiện ích số, thực hiện thủ tục ngay tại nơi mình sinh sống mà không phải gác lại một chuyến biển, nghỉ buổi đi chợ hay lặn lội đến cơ quan hành chính. Từ những thao tác nhỏ trên chiếc điện thoại, chuyển đổi số đang từng bước đi vào cuộc sống, gần gũi và thiết thực hơn với mỗi người dân.

Khoảng cách cuối cùng của chuyển đổi số

Chuyển đổi số có thể bắt đầu từ hệ thống, phần mềm, cổng dịch vụ công, nhưng để đến được với người dân thì cần con người. Ở thôn, nhiều người cao tuổi chưa quen smartphone, con cái đi làm ăn xa, có người không dám bấm vào màn hình vì sợ "lỡ tay làm hỏng". Để thu hẹp khoảng cách ấy, xã Cửa Tùng hình thành mạng lưới Tổ công nghệ số cộng đồng ở các thôn, gồm cán bộ thôn, đoàn viên thanh niên, công an viên, giáo viên và những người trẻ am hiểu công nghệ. Họ không có chức danh lớn nhưng được bà con gọi bằng cái tên mộc mạc mà đúng nghĩa: "cánh tay nối dài" của chính quyền.

Đi từng ngõ, gõ từng nhà

Công việc nghe đơn giản: cài đặt VNeID, hướng dẫn nộp hồ sơ trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, nhận diện chiêu trò lừa đảo qua mạng. Nhưng làm được thì không dễ. Có buổi, một thao tác phải hướng dẫn đi hướng dẫn lại nhiều lần. Có hộ chỉ có hai ông bà ở nhà, thành viên tổ phải đến tận nơi, vừa làm vừa trò chuyện. Cái khó không nằm ở kỹ thuật mà ở sự kiên nhẫn và lòng tin.

Xã còn phối hợp nhiều lực lượng. Trung tâm phục vụ hành chính công cùng Công an xã và Đoàn Thanh niên duy trì mô hình "Thứ 7, Chủ nhật hành chính lưu động - Đưa dịch vụ công đến gần nhân dân". Đoàn Thanh niên có đội hình tình nguyện "1+5" hỗ trợ công dân số. Công an xã phối hợp Trường THCS và THPT Cửa Tùng tổ chức ngày hội VNeID.

Thay đổi từ những việc nhỏ

Người dân giờ có thể kích hoạt tài khoản định danh, tích hợp thẻ bảo hiểm y tế, nhận trợ cấp qua tài khoản ngay tại thôn. Người cao tuổi đỡ đi lại, người có công và đối tượng bảo trợ xã hội làm quen với việc nhận tiền không qua tiền mặt.

Theo báo cáo thực hiện Đề án 06 của xã, đến hết tháng 9/2026: 87% công dân từ đủ 14 tuổi đăng ký tài khoản định danh điện tử (chỉ tiêu 81%); 13.155/14.673 người, đạt 89,65%, tích hợp thẻ bảo hiểm y tế, sổ sức khỏe điện tử trên VNeID (chỉ tiêu 80%), xếp thứ 18/78 xã, phường; 76,8% người có công và 57% đối tượng bảo trợ xã hội đăng ký chi trả không dùng tiền mặt (chỉ tiêu lần lượt 70% và 40%); 98% hồ sơ định danh điện tử đủ điều kiện được kích hoạt, xếp thứ 14/78; 100% nhiệm vụ rà soát trường hợp chưa có đơn đăng ký, thông tin giấy chứng nhận hoàn thành trước hạn 31/7/2026.

Sau giai đoạn 1 đợt cao điểm tích hợp giấy tờ trên VNeID (Kế hoạch số 3017/KH-UBND ngày 10/9/2026), nhiều thôn chuyển biến rõ rệt như Vĩnh Hiền, Hiền Lương, Vĩnh Thành, Vĩnh Kim, Tân Trại. Công an xã cũng phối hợp Phòng Văn hóa - Xã hội thu mẫu ADN của 159 thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính, một việc làm giàu ý nghĩa nhân văn; đợt tiếp theo dự kiến trong tháng 10/2026.

Người trẻ trở thành "người thầy" trong gia đình

Nhiều bạn trẻ trong các tổ công nghệ số trở thành người "truyền lửa" ngay trong gia đình: giúp ông bà, cha mẹ, hàng xóm cài ứng dụng, đăng ký dịch vụ, nhận biết thông tin xấu độc. Sự gắn kết giữa các thế hệ cũng vì thế mà gần hơn.

Còn đó những thách thức

Báo cáo thẳng thắn chỉ ra những việc còn tồn tại. Tích hợp tài khoản ngân hàng hưởng an sinh xã hội trên VNeID mới đạt 7.263/19.063 người (38,10%) so với chỉ tiêu 100%. Chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH qua tài khoản đạt 85,1% (1.038/1.220 trường hợp), chưa đạt chỉ tiêu 91% và thấp hơn mức trung bình 93,7% toàn tỉnh. Còn 2.907 thửa đất cần làm sạch dữ liệu, tỷ lệ tồn tại 5,4%, phải hoàn thành trước 31/12/2026.

Nguyên nhân nằm ở đời sống thực tế: nhiều người lớn tuổi không có nhu cầu dùng tài khoản, điểm giao dịch ngân hàng còn hạn chế, một bộ phận công dân đi xuất khẩu lao động, làm việc ngoài đảo hoặc già yếu, trình độ công nghệ hạn chế; có người hưởng lương hưu vẫn quen dùng tiền mặt.

Đáng nói hơn, chính các Tổ công nghệ số cộng đồng hiện chưa có chính sách hỗ trợ kinh phí hoạt động, trong khi một số thành viên chưa nắm vững thao tác trên các ứng dụng số. Những "cánh tay nối dài" đang làm việc chủ yếu bằng nhiệt huyết.

Thời gian tới, UBND xã chỉ đạo phấn đấu 100% công dân có tài khoản định danh mức 2 tích hợp tài khoản ngân hàng hưởng an sinh xã hội, đạt chỉ tiêu chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH qua tài khoản 91% và đưa số thửa đất cần làm sạch về 0 trước 31/12/2026.

Chuyển đổi số, suy cho cùng, là câu chuyện của con người: người hướng dẫn kiên nhẫn, người học dám thử, và một chính quyền gần dân hơn. Ở Cửa Tùng, những "cánh tay nối dài" ấy vẫn miệt mài, để công nghệ không dừng lại ở cơ quan hành chính mà đến tận từng mái nhà.

Kỉnh Ngọc