Xem chi tiết bài viết - Xã Cửa Tùng - Quảng Trị

Huỳnh Thúc Kháng - nhà chí sĩ yêu nước, nhà trí thức tiêu biểu, trọn đời vì nước, vì dân

Ngày 01/10/2026 kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (01/10/1876 - 01/10/2026) – nhà chí sĩ yêu nước, nhà trí thức tiêu biểu, người có nhiều cống hiến đối với sự nghiệp đấu tranh vì độc lập, tự do của dân tộc, vì quyền dân sinh, dân chủ và hạnh phúc của Nhân dân. Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh Cụ là dịp ôn lại cuộc đời, sự nghiệp và tôn vinh tấm gương sáng về lòng yêu nước, khí tiết, nhân cách và tinh thần tận tụy phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.

Cụ Huỳnh Thúc Kháng sinh ngày 01/10/1876 tại làng Thạnh Bình, tổng Tiên Giang Thượng, huyện Hà Đông, phủ Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam. Từ nhỏ, Cụ nổi tiếng thông minh, ham học. Năm 1900, Cụ đỗ Giải nguyên kỳ thi Hương và đến năm 1904 đỗ Tiến sĩ.

Dù đỗ đạt cao, Huỳnh Thúc Kháng không lựa chọn con đường quan trường mà sớm dấn thân vào các hoạt động yêu nước. Năm 1905, cùng với Phan Châu Trinh và Trần Quý Cáp, Cụ đi nhiều nơi tìm hiểu tình hình đất nước, tiếp xúc với những tư tưởng tiến bộ và vận động canh tân.

Những năm sau đó, Huỳnh Thúc Kháng trở thành một trong những nhân vật tích cực của phong trào Duy Tân tại Trung Kỳ. Phong trào hướng đến việc nâng cao dân trí, chấn hưng dân khí, cải thiện dân sinh; khuyến khích học chữ Quốc ngữ, mở trường học, phát triển sản xuất, thương nghiệp và từng bước thay đổi nhận thức xã hội.

Năm 1908, trong bối cảnh phong trào Duy Tân và phong trào chống sưu thuế ở Trung Kỳ bị đàn áp, Huỳnh Thúc Kháng bị bắt và đày ra Côn Đảo. Trong 13 năm tù đày, từ năm 1908 đến năm 1921, Cụ vẫn giữ vững chí hướng, tiếp tục học tập, trao đổi tư tưởng, sáng tác và suy ngẫm về con đường cứu nước.

Sau khi được trả tự do năm 1921, Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục tham gia các hoạt động xã hội. Năm 1926, Cụ được bầu làm dân biểu và giữ chức Viện trưởng Viện Dân biểu Trung Kỳ. Trên nghị trường, Cụ lên tiếng về nhiều vấn đề liên quan đến dân sinh, dân quyền và quyền lợi của người dân. Đến năm 1928, nhận thấy những hạn chế trong hoạt động của Viện Dân biểu dưới chế độ thực dân, Cụ từ chức.

Dấu ấn với báo chí cách mạng Việt Nam

Một trong những dấu ấn lớn trong cuộc đời và sự nghiệp của Huỳnh Thúc Kháng là việc sáng lập và điều hành báo Tiếng Dân.

Ngày 10/8/1927, số đầu tiên của báo Tiếng Dân được xuất bản tại Huế, do Huỳnh Thúc Kháng làm Chủ nhiệm kiêm Chủ bút. Tờ báo hoạt động trong 16 năm, đến năm 1943, với tổng cộng 1.766 số.

Trong điều kiện báo chí chịu sự kiểm duyệt chặt chẽ của chính quyền thực dân, Tiếng Dân vẫn trở thành diễn đàn phản ánh nhiều vấn đề của đời sống xã hội, lên tiếng về dân sinh, dân quyền và lợi ích của đất nước.

Đặc biệt, từ năm 1938, trước những vấn đề liên quan đến quần đảo Hoàng Sa, trên báo Tiếng Dân, Huỳnh Thúc Kháng đã sử dụng các tư liệu lịch sử, trong đó có Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn, để cung cấp những căn cứ lịch sử liên quan đến chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa.

Gánh vác trọng trách với đất nước

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã mời Huỳnh Thúc Kháng tham gia Chính phủ.

Ngày 02/3/1946, tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa I, Cụ được giới thiệu giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ trong Chính phủ Liên hiệp kháng chiến.

Ngày 27/5/1946, Hội Liên hiệp Quốc dân Việt Nam được thành lập, Huỳnh Thúc Kháng được bầu làm Hội trưởng.

Đặc biệt, trước khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp năm 1946, Huỳnh Thúc Kháng được giao thay mặt Chủ tịch giải quyết các công việc thường ngày của Chính phủ và chủ tọa các phiên họp Hội đồng Chính phủ. Trong thời gian từ cuối tháng 5 đến tháng 10/1946, Cụ đã cùng Chính phủ xử lý nhiều công việc quan trọng trong bối cảnh đất nước đứng trước nhiều khó khăn, thử thách.

Chính phủ Việt Nam năm 1946, Huỳnh Thúc Kháng đứng hàng đầu, đầu tiên từ phải sang.

Cuối năm 1946, khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Huỳnh Thúc Kháng được cử làm Đặc phái viên của Chính phủ đi công tác tại miền Trung, tuyên truyền đường lối kháng chiến, kiến quốc và vận động Nhân dân đoàn kết, ủng hộ Chính phủ.

Trong quá trình công tác, do tuổi cao và lâm bệnh nặng, Cụ qua đời ngày 21/4/1947 tại Quảng Ngãi, hưởng thọ 71 tuổi. Theo tâm nguyện, Cụ được an táng trên núi Thiên Ấn.

Trong thư gửi đồng bào cả nước sau khi Cụ qua đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết về Huỳnh Thúc Kháng là người “học hành rất rộng, chí khí rất bền, đạo đức rất cao”.

Ngày 27/12/2012, Chủ tịch nước truy tặng Huỳnh Thúc Kháng Huân chương Sao Vàng, ghi nhận những công lao, đóng góp đặc biệt của Cụ đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước.

Mộ Huỳnh Thúc Kháng trên núi Ấn, Quảng Ngãi

Tấm gương sáng về tinh thần trách nhiệm và phụng sự đất nước

Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng là dịp để ôn lại cuộc đời và những đóng góp của một nhà yêu nước, nhà trí thức lớn của dân tộc.

Từ phong trào Duy Tân, những năm tháng tù đày ở Côn Đảo, hoạt động nghị trường, báo chí cho đến khi tham gia Chính phủ, ở bất kỳ cương vị nào, Huỳnh Thúc Kháng cũng thể hiện tinh thần yêu nước, ý thức trách nhiệm, sự thanh liêm và hết lòng vì lợi ích của Nhân dân.

Những giá trị mà Cụ để lại, đặc biệt là tinh thần tự học, ý thức tự cường, trách nhiệm với cộng đồng và khát vọng xây dựng đất nước, tiếp tục là những bài học có ý nghĩa đối với các thế hệ hôm nay.

BBT